EMS bij paarden: wat je echt moet weten

Wat is EMS precies?

EMS staat voor equine metabool syndroom en is een hormonaal-metabole aandoening waarbij de cellen van het paard minder gevoelig worden voor insuline. Normaal gesproken zorgt insuline ervoor dat glucose vanuit het bloed de cellen in gaat. Bij een insulineresistente paard blijft de bloedsuikerspiegel te lang verhoogd, waardoor de alvleesklier steeds meer insuline aanmaakt. Die chronisch hoge insulinewaarden beschadigen uiteindelijk de bloedvaten in de hoeven, wat laminitis kan veroorzaken. EMS is geen ziekte die je kunt 'genezen', maar met de juiste aanpak kun je de klachten sterk verminderen en laminitis-aanvallen grotendeels voorkomen.

Welke paarden lopen het meeste risico?

Niet elk paard is even vatbaar voor EMS. Bepaalde rassen en types zijn genetisch gevoeliger, maar ook leefstijl speelt een grote rol.

• Pony's zoals Welsh, Shetland en Fjorden
• Warmbloed- en koelbloedkruisingen die makkelijk aankomen
• Paarden ouder dan 10 jaar met een weinig gevarieerd dieet
• Paarden met een cresty neck score van 3 of hoger (schaal 0–5)
• Paarden die veel suikerrijk gras eten zonder voldoende beweging

De belangrijkste symptomen op een rij

EMS ontwikkelt zich vaak sluipend. Veel eigenaren denken jarenlang dat hun paard 'gewoon dik' is. Let op deze signalen:

• Vetophopingen in de nek (cresty neck), boven de ogen of bij de staartaanzet
• Moeilijk afvallen ondanks minder voer
• Regelmatig warme hoeven of gevoeligheid op hard terrein
• Terugkerende of chronische laminitis, ook zonder duidelijke oorzaak
• Vermoeidheid en verminderde prestaties bij lichte inspanning

Hoe wordt EMS vastgesteld?

De dierenarts bevestigt EMS via bloedonderzoek. De meest gebruikte test is de nuchtere insulinebepaling, waarbij een waarde boven 20–30 µIU/ml (afhankelijk van het laboratorium) verdacht is. Aanvullend kan een dynamische insulinetest worden gedaan, waarbij de reactie op een suikerbelasting wordt gemeten. Soms wordt ook ACTH gemeten om het verwante PPID (pituitary pars intermedia dysfunction, vroeger Cushing) uit te sluiten — beide aandoeningen komen regelmatig tegelijk voor. Noteer in het paardendossier van EquiSight wanneer bloedwaarden zijn afgenomen, zodat je trends over tijd makkelijk terugvindt.

Voeding aanpassen: de grootste hefboom

Voer is bij EMS de allerbelangrijkste variabele. De hoofdregel is: beperk non-structural carbohydrates (NSC) tot minder dan 10% in het totale rantsoen.

• Laat gras wegen: gras in het voorjaar en na droogte bevat soms meer dan 25% NSC
• Gebruik een grasmuilkorf of beperk weidegang tot maximaal 1–2 uur per dag op veilige tijden
• Week hooi 30–60 minuten in water om suikers uit te spoelen (reduceert NSC met 20–40%)
• Geef geen fruit, wortelen of graanrijke brokken als traktatie
• Zorg voor voldoende magnesium, vitamine E en selenium via een mineraalbrok op maat

Beweging als onderdeel van de behandeling

Regelmatige beweging verhoogt de insulinegevoeligheid van spieren direct, vergelijkbaar met het effect bij mensen met type-2 diabetes. Begin bij paarden met actieve laminitis uitsluitend na toestemming van de dierenarts. Is het paard stabiel, bouw dan rustig op: 20 minuten stappen per dag is al zinvol. Streef na 4–6 weken naar minstens 3 à 4 trainingen per week waarbij het paard duidelijk in beweging is. Gebruik de EquiSight-agenda om trainingen en hoeftemperatuur bij te houden, zo zie je snel of beweging effect heeft of juist klachten geeft.

Monitoring: zo houd je de vinger aan de pols

EMS vraagt om langdurige, gestructureerde opvolging. Eén bloedtest per jaar is te weinig.

• Weeg of schat het gewicht maandelijks met een meetlint (borstomtrek en lengte)
• Beoordeel de cresty neck score elke 4–6 weken met foto's voor vergelijking
• Herhaal bloedonderzoek elk voorjaar, bij gewichtstoename of na een laminitis-aanval
• Leg alle bevindingen vast in het paardendossier van EquiSight voor overzicht bij de dierenarts
• Vraag EquiCoach om een persoonlijk monitoringschema op basis van de ingevoerde gegevens