Leverwaardes bij paarden: zo lees je de uitslag

Welke leverwaarden staan op de uitslag?

Bij een standaard bloedonderzoek bij paarden worden doorgaans vier leverenzymen gemeten: GGT (gamma-glutamyltransferase), GLDH (glutamaatdehydrogenase), AST (aspartaataminotransferase) en SDH (sorbitoldehydrogenase). Daarnaast worden bilirubine en albumine regelmatig meegenomen. GGT en GLDH zijn de meest leverspecifieke waarden bij paarden. AST stijgt ook bij spierschade, dus die waarde beoordeelt de dierenarts altijd samen met CK (creatinekinase). Elk van deze enzymen heeft een eigen verhaal: sommige wijzen op acute celschade, andere op chronische aandoeningen of galstuwing.

Normaalwaarden: wat zijn de grenzen?

Referentiewaarden kunnen per laboratorium iets verschillen, maar onderstaande bandbreedtes worden in de Nederlandse paardenpraktijk veel gebruikt:

• GGT: 10–80 U/L (hogere waarden wijzen op leverschade of galstuwing)
• GLDH: 0–10 U/L (al licht verhoogd is significantie; sterk verhoogd = acute celschade)
• AST: 150–400 U/L (ook verhoogd bij spierproblemen)
• SDH: 0–8 U/L (zeer leverspecifiek, snel verhoogd bij celsterfte)
• Bilirubine totaal: 10–51 µmol/L (stijgt bij vasten, hemolyse of leverziekte)
• Albumine: 25–38 g/L (laag bij chronische leverinsufficiëntie)

Wat betekent een verhoogde GGT?

GGT is het meest gevraagde levergetal bij paarden en ook het meest gevoelige. Een waarde boven de 80 U/L vraagt altijd om aandacht. Een licht verhoogde GGT (80–200 U/L) kan duiden op een dieetfout — te veel eiwitten of ruwvoer van slechte kwaliteit — maar ook op een vroeg stadium van seneciose (vergiftiging door jacobskruiskruid). Een GGT boven de 500 U/L wijst vrijwel zeker op ernstige leveraandoening. Belangrijk: GGT daalt traag na herstel; het kan weken duren voordat de waarde normaliseert, ook als de lever al genezen is.

Wanneer is bloedonderzoek slim om te herhalen?

Eenmalig meten geeft een momentopname. Pas bij herhaalde metingen zie je of een waarde stijgt, stabiel blijft of daalt. Stel: bij een jaarlijkse check heeft je paard een GGT van 95 U/L. Na zes weken gewijzigd dieet test je opnieuw. Is de waarde gedaald naar 60 U/L, dan werkte de aanpak. Is hij gestegen naar 160 U/L, dan is verder onderzoek nodig. In het paardendossier van EquiSight kun je bloedresultaten opslaan en in de tijd vergelijken, zodat je trends in één oogopslag ziet.

Oorzaken van leverafwijkingen bij paarden

• Seneciose: chronische vergiftiging door jacobskruiskruid in hooi of wei
• Hyperlipemie: ophoping van vetten in de lever, vooral bij pony's en ezels
• Galstenen of galstuwing: zeldzaam maar mogelijk, zichtbaar via hoge GGT en bilirubine
• Leverabces of -tumor: AST en GGT sterk verhoogd, vaak ook koorts en gewichtsverlies
• Aflotoxines in schimmelend voer: acuut gevaarlijk, GLDH en SDH schieten omhoog
• Primaire leverinsufficiëntie: albumine daalt, paard wordt sloom en vermagert

Wat doe je met de uitslag in de praktijk?

Ontvang je de uitslag, bel dan niet alleen om te horen of iets 'verhoogd' is, maar vraag ook hoe sterk de stijging is en welke combinatie van waarden afwijkt. GLDH en SDH samen verhoogd duidt op acute celschade en vraagt om snelle actie. Alleen een licht verhoogde GGT zonder andere afwijkingen kan vaak eerst met dieetaanpassing en monitoring worden opgevolgd. Gebruik EquiCoach in EquiSight om de uitslag te verkennen: je typt de waarden in en krijgt uitleg over mogelijke betekenis en vervolgstappen, zonder dat je direct hoeft te wachten op een terugbelafspraak.

Dieet en management bij leverbelasting

Als de lever overbelast is, draait aanpak in de eerste plaats om voer. Verlaag het eiwitgehalte van het rantsoen — maximaal 10% ruw eiwit in droge stof. Vermijd graskuil en oud, beschimmeld hooi. Zorg voor voldoende beweging zodat de vetstofwisseling op gang blijft. Voeg geen onnodige supplementen toe; de lever moet die ook verwerken. Controleer de wei op jacobskruiskruid en verwijder de plant inclusief wortel. Noteer alle voerwijzigingen in de agenda van EquiSight, zodat je bij het volgende bloedonderzoek precies weet wat er is veranderd.