Veulen geboorte: wat te doen in het eerste uur

Voorbereiding begint weken eerder

Een goede bevalling begint niet in de stal, maar in de weken daarvoor. Zorg dat de afvalbak — of geboortekooi — minimaal 16 m² groot en grondig schoongemaakt is. Leg ruim stro neer, minstens 20-25 cm dik. Houd de temperatuur tussen 15 en 20 graden Celsius. Controleer ook het uier van de merrie in de laatste week: als de tepels beginnen te druipen of er een wasachtige substantie op zit, is de geboorte nabij. Leg een geboortetas klaar met schone handdoeken, een jodiumoplossing, een thermometer en het telefoonnummer van je dierenarts. Leg al je waarnemingen vast in het paardendossier van EquiSight, zodat je patronen herkent bij een volgende veulengeboorte.

De drie fases van de bevalling

Een bevalling verloopt in drie fases, en het kennen van de tijdschema's helpt je om afwijkingen snel te herkennen.

• Fase 1 – Ontsluitingsfase: duurt 1 tot 4 uur, de merrie is onrustig, zweet en gaat regelmatig liggen en staan.
• Fase 2 – Uitdrijvingsfase: na het breken van de vliezen is het veulen er normaal binnen 20 tot 30 minuten. Duurt het langer dan 30 minuten, bel dan direct de dierenarts.
• Fase 3 – Nageboorte: moet binnen 3 uur volledig losgelaten worden. Bind de placenta los op zodat de merrie er niet in stapt, maar trek er nooit aan.
• Controle presentatie: een veulen komt normaal met twee voorhoeven en de neus naar voren. Eén hoef of een afwijkende ligging vereist directe dierenartshulp.
• Noteer tijdstippen: schrijf het exacte tijdstip van vliezen breken, geboorte en nageboorte op — handig voor je EquiSight-agenda en bij toekomstige bevallingen.

De eerste minuten: adem en vlies

Zodra het veulen geboren is, controleer je of de vliezenzak open is. Als het hoofd nog bedekt is, verwijder je het vlies direct met je handen. Zorg dat de luchtwegen vrij zijn. Een gezond veulen begint binnen 30 seconden te ademen en toont een duidelijke ademhaling met zichtbare borstbewegingen. Wrijf het veulen droog met een schone handdoek als de merrie niet direct begint te likken — dit stimuleert de bloedsomloop én versterkt de moeder-veulen band. Laat de navelstreng vanzelf breken wanneer de merrie opstaat of het veulen beweegt; knip hem nooit door. Ontsmet de navel daarna direct met 0,5% jodiumoplossing om infecties te voorkomen.

Staan, drinken en de biestklok

Gebruik deze tijdsgrenzen als vuistregel voor een vlotte start.

• 15 tot 30 minuten: het veulen probeert recht te komen — val- en struikelpogingen zijn normaal.
• 1 tot 2 uur: het veulen staat stabiel en zoekt het uier.
• 2 uur: eerste biestopname, uiterlijk binnen 3 uur voor maximale opname van antistoffen.
• 6 uur: eerste ontlasting (meconium) zou moeten plaatsvinden; ontbreekt dit, overleg met de dierenarts.
• 12 uur: als het veulen na 12 uur nog geen biest heeft gedronken, is aanvullende voeding of bloedonderzoek nodig.

Biest: waarom elk uur telt

Biest bevat immunoglobulinen die het veulen passieve immuniteit geven voor zijn eerste levensmaanden. De darmwand van een pasgeboren veulen kan deze grote eiwitten alleen opnemen in de eerste 12 tot 18 uur na de geboorte — daarna sluit de darm zich. Hoe vroeger het veulen drinkt, hoe meer antistoffen het opneemt. Een veulen heeft in totaal minimaal 1 tot 2 liter biest nodig in die eerste 12 uur. Als de merrie onvoldoende biest produceert of het veulen niet zelfstandig drinkt, kun je ingevroren donorbiest (bewaard bij -20°C) gebruiken of commerciële biestvervanging inzetten. Laat na 24 uur een IgG-bloedtest uitvoeren om te bevestigen dat de overdracht geslaagd is.

Alarmsignalen die je nooit negeert

• Veulen ademt niet binnen 60 seconden na de geboorte.
• Uitdrijvingsfase duurt langer dan 30 minuten na breken van de vliezen.
• Veulen staat niet binnen 2 uur of drinkt niet binnen 3 uur.
• Nageboorte is na 3 uur nog niet volledig losgelaten.
• Veulen is slap, koud of reageert nauwelijks op aanraking.
• Navel ziet er gezwollen uit of ruikt slecht na ontsmetting.

Vastleggen voor de toekomst

Maak direct na de bevalling een dossier aan voor het veulen in EquiSight. Noteer het geboortgewicht (gemiddeld 50-60 kg voor een warmbloed), tijdstippen van de drie fases, biestopname en eventuele bijzonderheden. Gebruik EquiCoach om vragen te stellen over het verloop of om vervolgacties te plannen, zoals eerste vaccinaties en de keuring. Stel een herinnering in voor de dierenartsencontrole op dag 1 en dag 7. Een compleet dossier van dag één geeft je bij elke toekomstige gezondheidsvraag een betrouwbare basis.